Green Energy Poland SA

3. Regulacje prawne dotyczące OZE w UE i w Polsce

Polityka Unii Europejskiej w zakresie OZE

Pierwsze ogólne regulacje unijne dotyczące energii ze źródeł odnawialnych ukazały się w roku 1997. Była to Biała Księga Komisji Europejskiej Energia dla przyszłości –odnawialne źródła energii (grudzień 1997 r.) Z kolei w roku 2001 Parlament Europejski i Rada przyjęły Dyrektywę 2001/77/EC w sprawie wspierania produkcji na rynku wewnętrznym energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych, wyznaczającą udział energii elektrycznej produkowanej z odnawialnych źródeł energii w całkowitym zużyciu energii elektrycznej we Wspólnocie do roku 2010 (zastąpiona później przez dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady nr 28/2009/WE) . Przełom w promowaniu energetyki odnawialnej nastąpił w 2006r. po odcięciu dostaw gazu dla Ukrainy, co dotknęło wiele państw europejskich. Zdano sobie sprawę, że należy zadbać o bezpieczeństwo energetyczne całej Unii oraz zdywersyfikować dostawy surowców energetycznych, aby uniezależnić się od dostawców zewnętrznych. Pierwszym poważnym krokiem w tym kierunku było opublikowanie w marcu 2006 r. tzw. Zielonej Księgi: europejskiej strategii na rzecz zrównoważonej, konkurencyjnej i bezpiecznej energii. Komisja wyróżniła w niej 6 głównych obszarów priorytetowych UE w polityce energetycznej: dokończenie budowy europejskich rynków wewnętrznych energii elektrycznej i gazu, solidarność państw członkowskich, bezpieczeństwo i konkurencyjność zaopatrzenia w energię, zmiany klimatu, innowacje w zakresie technologii energetycznych i spójną zewnętrzną politykę energetyczną[1]. Po blisko roku międzyrządowych konsultacji w sprawie propozycji zawartych w Zielonej Księdze, w styczniu 2007 r. Komisja ogłosiła kolejne propozycje.

10 stycznia 2007 r. Komisja Europejska przedstawiła Radzie Europejskiej i Parlamentowi Europejskiemu komunikat, w którym ogłosiła pakiet działań mogących doprowadzić do ustanowienia podwalin pod wspólną politykę energetyczną. Zwracała w nim uwagę na fakt, że obecna polityka energetyczna nie gwarantuje zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych do atmosfery. W obecnym jej kształcie do roku 2030 emisja dwutlenku węgla do atmosfery, nie tylko nie zmniejszyłaby się, lecz wzrosła o 5 proc. Dodatkowo, do 2030 r. zależność Unii Europejskiej od importu energii wzrosłaby z dotychczasowych 50 do 65 proc. W przypadku surowców takich, jak ropa i gaz zależność ta będzie nawet większa – odpowiednio nastąpi wzrost z 82 do 93 proc. i z 57 do 84 proc. Komisja Europejska, powołując się na Międzynarodową Agencję Energii (IEA), twierdzi, że do 2030 r. światowe zapotrzebowanie na ropę naftową wzrośnie o 41 proc., przy czym nie wiadomo jak zaspokoić rosnący popyt, co niesie ze sobą ryzyko natury politycznej i ekonomicznej. Co gorsza, jak zauważa Komisja, mechanizmy zapewniania solidarności między państwami członkowskimi UE w przypadku kryzysów energetycznych obecnie nie funkcjonują. Opierając się na wyżej wymienionych przesłankach, Komisja zidentyfikowała w swoim komunikacie trzy główne wyzwania, które będą czekać Unię Europejską w najbliższych latach. Są to: zmiany klimatu, wzrastająca zależność UE od importu oraz wyższe ceny energii i wzajemna zależność państw EU pod względem energetycznym[2].

Komisja zwróciła uwagę na przyjęty już wcześniej, bo 19 października 2006 r., Plan Działania na rzecz Efektywności Wykorzystania Energii, w którym zawarto cel redukcji zużycia energii podstawowej o 20 proc. do roku 2020. Oznaczałoby to oszczędności rzędu 100 mld euro rocznie oraz zmniejszenie emisji dwutlenku węgla do atmosfery o 780 mln ton rocznie. Zmniejszenie zużycia energii odbywałoby się głównie poprzez zaostrzenie standardów produkcji energooszczędnych urządzeń elektrycznych, zwiększenie popularności transportu publicznego oraz podjęcie szeregu decyzji promujących oszczędności energii.

Komisja zaproponowała wiążący cel, aby do 2020 r. poziom energii odnawialnej w ogólnym bilansie zużycia nośników energii (energy mix) w Unii Europejskiej wynosił 20 proc.

Na marcowym szczycie Unii Europejskiej przywódcy 27 państw członkowskich przyjęli większość propozycji Komisji. Uzgodniono, że do 2020 r. Unia zmniejszy redukcję dwutlenku węgla o 20 proc. w porównaniu z rokiem 1990, zwiększy udział energii odnawialnej w ogólnym zużyciu energii do 20 proc. oraz zwiększy udział biopaliw w transporcie do 10 proc. Przy postanowieniach dotyczących energii odnawialnej osiągnięto kompromis polegający na tym, że cel osiągnięcia jej 20 procentowego udziału w ogólnym zużyciu energii nie będzie identyczny dla wszystkich państw członkowskich, lecz obowiązujący na poziomie całej Unii Europejskiej. Przy ustalaniu celów indywidualnych konieczne będzie uwzględnienie sytuacji potencjału energetycznego poszczególnych państw.

 

Polityka Polski w zakresie OZE

Pierwszą szczegółową krajową regulacją prawną dotyczącą odnawialnych źródeł energii (OZE) było rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 2 lutego 1999 r. w sprawie obowiązku zakupu energii elektrycznej i ciepła ze źródeł niekonwencjonalnych oraz zakresu tego obowiązku (Dz. U. z 1999 r. Nr 13, poz. 119). Na jego podstawie spółki dystrybucyjne miały obowiązek zakupu całkowitej produkcji ze wszystkich źródeł odnawialnych przyłączonych do ich sieci, po najwyższej cenie energii elektrycznej zawartej w taryfie danej spółki.

W kolejnym okresie zostało ono zastąpione rozporządzeniem Ministra Gospodarki z 15 grudnia 2000 r. w sprawie obowiązku zakupu energii elektrycznej ze źródeł niekonwencjonalnych i odnawialnych oraz wytwarzanej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła, a także ciepła ze źródeł niekonwencjonalnych i odnawialnych oraz zakresu tego obowiązku (Dz. U. z 2000 r. Nr 122, poz. 1336). Rozporządzenie to, w wyniku obowiązującej od 1 stycznia 2003 r. nowelizacji art. 9a ustawy – Prawo energetyczne, zostało, z dniem 1 lipca 2003 r., zastąpione rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 30 maja 2003 r. w sprawie szczegółowego zakresu obowiązku zakupu energii elektrycznej i ciepła z odnawialnych źródeł energii oraz energii elektrycznej wytwarzanej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła (Dz. U. Nr 104, poz. 971). Zgodnie z zawartymi w nim regulacjami obowiązek zakupu energii odnawialnej nałożono na wszystkie przedsiębiorstwa zajmujące się obrotem energią elektryczną, obligując je do zapewnienia w wolumenie sprzedaży energii elektrycznej o odpowiednim udziale energii z OZE. W roku 2001 udział ten wynosił 2,4%, w roku 2002 – 2,5%, w roku 2003 – 2,65%, a docelowo miał wzrosnąć do 7,5% w roku 2010. Wprowadzenie w życie tych przepisów miało na celu rozwój OZE poprzez administracyjne wykreowanie popytu na tę energię, co w efekcie miało stymulować nowe inwestycje w odnawialne źródła energii.

Gdy Polska stała się państwem członkowskim Wspólnoty Europejskiej pojawiła się potrzeba pełnego dostosowania krajowych regulacji dotyczących OZE do zasad unijnych, a w szczególności do postanowień dyrektywy 2001/77/WE. W dniu 2 kwietnia 2004 r. została uchwalona ustawa o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz ustawy Prawo ochrony środowiska, która doprowadziła do istotnych zmian, korzystnych dla podsektora odnawialnych źródeł energii elektrycznej. Najbardziej istotną zmianą było umożliwienie sprzedaży praw majątkowych do świadectw pochodzenia, będących dokumentami potwierdzającymi wytworzenie określonej ilości energii elektrycznej w źródle odnawialnym, niezależnie od sprzedaży energii elektrycznej. Następnie ustawą z dnia 4 marca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz ustawy – Prawo ochrony środowiska nałożono na przedsiębiorstwa energetyczne, sprzedające energię elektryczną odbiorcom końcowym, obowiązek uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia lub uiszczenia tzw. opłaty zastępczej (rozporządzenie wykonawcze: rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 19.12 2005 w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty zastępczej oraz zakupu energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w odnawialnych źródłach energii, zastąpione przez nowe rozporządzenie w sierpniu 2008r.) Przyjęcie nowelizacji ustawy – Prawo energetyczne zbiegło się w czasie z uchwaleniem Polityki Energetycznej do 2025 roku (przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 4 stycznia 2005r.). Powyższy dokument przewidywał monitorowanie i doskonalenie przyjętych mechanizmów wsparcia rozwoju OZE, w celu zwiększenia urynkowienia energetyki krajowej i zapoczątkowania zmian zgodnych z tendencjami światowymi.[3] W rezultacie wprowadzenia nowego systemu doszło do znacznego przyśpieszenia rozwoju OZE w Polsce.

 

Następny ważnym dokumentem programowym dla rozwoju OZE w Polsce była „Polityka energetyczna Polski do roku 2030”.

Zgodnie z tym dokumentem, rozwój energetyki odnawialnej ma istotne znaczenie dla realizacji podstawowych celów polityki energetycznej. Zwiększenie wykorzystania tych źródeł niesie za sobą większy stopień uniezależnienia się od dostaw energii z importu. Promowanie wykorzystania OZE pozwala na zwiększenie stopnia dywersyfikacji źródeł dostaw oraz stworzenie warunków do rozwoju energetyki rozproszonej opartej na lokalnie dostępnych surowcach. Wspierane będzie zrównoważone wykorzystanie poszczególnych rodzajów energii ze źródeł odnawialnych. W zakresie wykorzystania biomasy szczególnie preferowane będą rozwiązania najbardziej efektywne energetycznie, m.in. z zastosowaniem różnych technik jej zgazowania i przetwarzania na paliwa ciekłe, w szczególności biopaliwa II generacji. Niezwykle istotne będzie wykorzystanie biogazu pochodzącego z wysypisk śmieci, oczyszczalni ścieków i innych odpadów. Docelowo zakłada się wykorzystanie biomasy przez generację rozproszoną. W zakresie energetyki wiatrowej, przewiduje się jej rozwój zarówno na lądzie jak i na morzu. Istotny również będzie wzrost wykorzystania energetyki wodnej, zarówno małej skali jak i większych instalacji, które nie oddziaływują w znaczący sposób na środowisko. Wzrost wykorzystania energii geotermalnej planowany jest poprzez użycie pomp ciepła i bezpośrednie wykorzystanie wód termalnych. W znacznie większym niż dotychczas stopniu zakłada się wykorzystanie energii promieniowania słonecznego za pośrednictwem kolektorów słonecznych oraz innowacyjnych technologii fotowoltaicznych.

Główne cele polityki energetycznej w tym obszarze obejmują:

  • Wzrost udziału odnawialnych źródeł energii w finalnym zużyciu energii, co najmniej do poziomu 15% w 2020 roku oraz dalszy wzrost tego wskaźnika w latach następnych osiągnięcie w 2020 roku 10% udziału biopaliw w rynku paliw transportowych, oraz zwiększenie wykorzystania biopaliw II generacji,
  • Ochronę lasów przed nadmiernym eksploatowaniem, w celu pozyskiwania biomasy oraz zrównoważone wykorzystanie obszarów rolniczych na cele OZE, w tym biopaliw, tak, aby nie doprowadzić do konkurencji pomiędzy energetyką odnawialną i rolnictwem oraz zachować różnorodność biologiczną,
  • Wykorzystanie do produkcji energii elektrycznej istniejących urządzeń piętrzących stanowiących własność Skarbu Państwa.
    • Zwiększenie stopnia dywersyfikacji źródeł dostaw oraz stworzenie optymalnych warunków do rozwoju energetyki rozproszonej opartej na lokalnie dostępnych surowcach[4]

[1] Zielona księga Europejska strategia na rzecz zrównoważonej, konkurencyjnej i bezpiecznej energii , WWW.cire.pl

[2] Zielona Księga a Europejska Polityka Energetyczna – Raport, Anna Konarzewska, Bezpieczeństwo Narodowe I/2006

[3] Krajowy Plan Działań w zakresie OZE, Ministerstwo Gospodarki

[4] Polityka Energetyczna Polski do roku 2030

Dowiedz sie wiecejo naszej ofercie